Цалин нэмэгдэнэ гэх мэдээ сонсох бүрд хүмүүсийн сэтгэлд бага ч гэсэн найдвар төрдөг. Өр зээлээ нимгэлэх, хүүхдийнхээ хэрэгцээнд хүрэлцэх, хойшлуулсан зүйлээ авах, эсвэл ердөө л сарын эцэст мөнгөгүй үлдэхгүй байх гэсэн энгийн хүсэл хүн бүрд бий. Гэвч нэмэгдсэн цалин амьдралд мэдэгдэхээс өмнө хүнс, үйлчилгээ, өдөр тутмын хэрэглээний зардалд шингээд алга болчихдог тухай яриа бидэнд танил болжээ.
Монголчууд бид цалин, тэтгэвэр нэмэх тухай олон жил ярьж ирсэн. Нэмэх шаардлага ч байсан, одоо ч бий. Гагцхүү цалингийн өсөлт иргэдийн амьдралын чанарт хэрхэн нөлөөлж байгааг төдийлөн нухацтай авч үздэггүй нь анзаарагддаг. Төсөвт хэдэн тэрбум төгрөг тусгасан, цалинг хэдэн хувиар өсгөсөн тухай мэдээлэл хангалттай гардаг атлаа тэр мөнгө айл өрхийн амьдралд ямар өөрчлөлт авчирсныг хэмжиж, тайлбарлах нь харьцангуй ховор.
Монголбанкны мэдээллээр 2026 оны есдүгээр сард жилийн инфляц 12.9 хувьд хүрсэн байна. Энэ нь хэрэглээний бараа, үйлчилгээний үнийн ерөнхий түвшин өмнөх оны мөн үеэс өссөнийг илэрхийлнэ. Ийм нөхцөлд цалингийн нэмэгдлийг зөвхөн мөнгөн дүнгээр нь харах боломжгүй. Хэрэв хүний орлого 10 хувиар өссөн байхад хэрэглээний үнэ түүнээс илүү нэмэгдсэн бол тухайн хүн өмнөхөөсөө илүү их мөнгө авч байгаа ч худалдан авах чадвар нь буурсан байх боломжтой.
Эндээс бид нэг зүйлийг ойлгох хэрэгтэй болж байна. Нэрлэсэн цалин өсөх, бодит орлого нэмэгдэх хоёр өөр ойлголт юм. Нэг сая төгрөгийн цалинтай хүн зуун мянган төгрөг нэмж авлаа гэхэд тэр мөнгөөр өмнө нь авч байсан хүнс, хэрэглээгээ ч гүйцэд хангаж чадахгүй бол нэмэгдлийн үр өгөөж хаана байна вэ? Мэдээж хүн бүрийн орлого, хэрэглээ, амьдралын нөхцөл харилцан адилгүй. Тиймээс цалингийн өсөлт бүх хүнд ижил нөлөө үзүүлнэ гэж ойлгож болохгүй.
Нөгөө талаар манай нийгэмд хөдөлмөрийн үнэлэмжийн тухай асуудал бий. Өглөөнөөс орой хүртэл ажилладаг хэрнээ амьдралынхаа наад захын хэрэгцээг хангахад хүндрэлтэй байгаа иргэд цөөнгүй. Тэдний зарим нь үндсэн ажлынхаа хажуугаар нэмэлт орлого олох шаардлагатай болдог. Ийм нөхцөлд хүн өөрийгөө хөгжүүлэх, гэр бүлдээ цаг гаргах, амарч нөхөн сэргэх боломжоо алдаж эхэлнэ. Эцэстээ хөдөлмөр эрхэлж байгаа атлаа амьдралын баталгаагаа бүрдүүлж чадахгүй байх нь нийгмийн томоохон асуудал болж хувирдаг.
Бид хөгжлийг ихэвчлэн эдийн засгийн өсөлт, төсвийн орлого, бүтээн байгуулалт, хөрөнгө оруулалтын хэмжээгээр төсөөлдөг. Эдгээр нь мэдээж чухал үзүүлэлт. Гэхдээ улс орны хөгжил иргэдийн өдөр тутмын амьдралд мэдрэгдэхгүй бол тэр өсөлтийн үр шим хэнд хүрч байгааг эргэн харахаас өөр аргагүй.
Хүн хөдөлмөрлөснийхөө үр дүнд зөвхөн өнөөдрийн хоолоо залгуулаад зогсохгүй ирээдүйдээ итгэлтэй амьдрах боломжтой байх учиртай. Үр хүүхдээ чанартай боловсрол эзэмшүүлэх, эрүүл мэнддээ анхаарах, орон байртай болох, соёл урлагийн үйлчилгээ хүртэх, өөрийн сонирхол, авьяас чадварыг хөгжүүлэх боломж нь амьдралын чанарын салшгүй хэсэг. Гэтэл орлогынхоо дийлэнхийг зайлшгүй хэрэглээнд зарцуулдаг өрхийн хувьд эдгээр хэрэгцээ хойш тавигдсаар байдаг.
Цалин нэмэх нь буруу бодлого биш. Харин цалин нэмэхийн зэрэгцээ үнийн өсөлтийг тогтворжуулах, хөдөлмөрийн бүтээмжийг дээшлүүлэх, ажлын байрны чанарыг сайжруулах, иргэдийн санхүүгийн дарамтыг бууруулах бодлого хамт хэрэгжих шаардлагатай. Эдгээрийг салангид авч үзвэл өнөөдрийн нэмэгдэл маргаашийн хэрэглээнд шингэж, хэсэг хугацааны дараа бид дахин цалин нэмэх тухай ярьж эхэлнэ.
Түүнчлэн иргэдийн амьжиргааг дундаж цалингаар хэмжих нь хангалтгүй. Дундаж үзүүлэлтийн цаана өндөр болон бага орлоготой өрхүүдийн ялгаа нуугдаж байдаг. Хот, хөдөөгийн амьжиргааны өртөг, орон сууцны зээлтэй болон түрээсийн байранд амьдардаг өрхийн нөхцөл ч өөр. Тиймээс төрийн бодлогын үр дүнг үнэлэхдээ иргэдийн бодит худалдан авах чадвар, өрхийн орлого зарлагын харьцаа, хуримтлал үүсгэх боломж зэрэг үзүүлэлтийг хамтад нь авч үзэх шаардлагатай юм.
Хөгжсөн улс орнуудын туршлагаас харахад иргэдийн амьдралын чанарыг дээшлүүлэх асуудал нь зөвхөн цалин нэмэх шийдвэрээр хязгаарлагддаггүй. Боловсрол, эрүүл мэнд, орон сууц, нийтийн үйлчилгээний хүртээмж, хөдөлмөрийн бүтээмж, нийгмийн хамгааллын тогтолцоо харилцан уялдаатай байж үр дүн гардаг. Монгол Улсад ч энэ асуудлыг илүү өргөн хүрээнд авч үзэх цаг болжээ.
Эцэст нь хэлэхэд, цалин нэмэгдсэн тухай мэдээ иргэдэд найдвар төрүүлэх нь зүй ёсны хэрэг. Харин тэр найдвар бодит амьдрал дээр биелж байгаа эсэх нь хамгийн чухал. Хүн хөдөлмөрлөснийхөө хэрээр амьдралаа дээшлүүлж, үр хүүхдийнхээ ирээдүйд санаа зовох нь багасаж, маргаашдаа итгэлтэй болж байвал цалингийн өсөлт жинхэнэ утгаараа үр дүнгээ өгч байна гэсэн үг.
Тиймээс цалин нэмэгдсэн эсэхээс гадна нэмэгдлийн үр шим иргэдэд хэрхэн хүрч байгааг асууж, хэмжиж, бодлогоо түүнд нийцүүлэн өөрчилж байх шаардлагатай. Учир нь улс орны хөгжлийн эцсийн зорилго нь зөвхөн эдийн засгийн үзүүлэлт өсгөх бус, иргэдийнхээ амьдрах боломжийг сайжруулахад орших учиртай.
NOMAD NATION
Үзэл санаа • Нийгэм • Ирээдүй
Leave a Reply