Монгол Улсад 2026 онд 82.6 мянган ажиллах хүчний эрэлт үүсэхээр тооцоолжээ. Гэвч хөдөлмөрийн зах зээлд ажилтан дутагдаж байгаа салбарууд байхад зарим мэргэжлээр төгсөгчдийн нийлүүлэлт хэрэгцээнээс давсан хэвээр байна. Тэгвэл залуус ямар мэргэжил сонговол ирээдүйд ажилтай, орлоготой байх боломж нэмэгдэх вэ?
Мэргэжил сонголт бол хүний амьдралын чухал шийдвэрүүдийн нэг. Гэвч зөвхөн нэр хүнд, өндөр цалин, эцэг эхийн хүсэлд тулгуурлан мэргэжлээ сонгох нь хөдөлмөрийн зах зээлийн бодит хэрэгцээтэй зөрчилдөх эрсдэлтэй.
Монгол Улсын хөдөлмөрийн зах зээлийн 2026 оны судалгааны үр дүн энэ асуудлыг дахин анхааруулж байна.
2026 онд 82.6 мянган ажиллах хүчний эрэлт үүснэ
Хүн ам, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сургалт, судалгааны хүрээлэнгийн 2025 онд хийсэн барометрийн судалгаагаар 2026 онд улсын хэмжээнд 82.6 мянган ажиллах хүчний эрэлт үүсэхээр тооцоолжээ.
Энэ эрэлтийн 90.7 хувь нь байнгын, 9.3 хувь нь түр ажлын байрны хэрэгцээ байна.
Мөн нийт эрэлтийн 80.7 хувь буюу 66.6 мянга орчим нь Улаанбаатар хотод ногдож байгаа нь хөдөлмөрийн зах зээлийн төвлөрлийг харуулж байна.
Гэхдээ эдгээр нь шинээр бий болох ажлын байрны тоо дангаараа биш. Шинэ ажлын байр болон сул орон тоог нөхөх хэрэгцээг хамруулсан урьдчилсан тооцоо юм.
Ямар мэргэжлүүд эрэлттэй байна вэ?
Боловсролын ерөнхий газраас танилцуулсан эрэлттэй мэргэжлийн чиглэлүүдийн тухай 2026 оны гуравдугаар сард нийтлэгдсэн мэдээлэлд дараах мэргэжлүүд багтжээ.
1. Сургуулийн өмнөх боловсролын багш
Цэцэрлэгийн багш нь эрэлттэй мэргэжлийн жагсаалтын эхэнд дурдагдсан байна.
Бага насны хүүхдийн хөгжлийг дэмжих, харилцаа, нийгэмших чадварыг төлөвшүүлэхэд мэргэжлийн багшийн үүрэг чухал. Энэ мэргэжил зөвхөн хүүхэд асрах бус, сургалт, хөгжлийн үйл ажиллагааг төлөвлөх, зохион байгуулах мэдлэг шаарддаг.
2. Ерөнхий боловсролын сургуулийн багш
Багшийн мэргэжил мөн эрэлттэй чиглэлд багтжээ.
Гэхдээ бүх хичээлийн багшийн эрэлт ижил биш. Байршил, заадаг хичээл, сургуулийн төрөл, орон тооноос хамаарч ажиллах хүчний хэрэгцээ ялгаатай байж болно.
Тиймээс багш болохоор төлөвлөж буй залуус сонгох мэргэжлийн чиглэл болон ажиллах бүс нутгийнхаа хэрэгцээг судлах нь зүйтэй.
3. Зүйлсийн интернэтийн технологийн мэргэжилтэн
Зүйлсийн интернэт буюу IoT нь төхөөрөмж, мэдрэгч, сүлжээг холбон мэдээлэл цуглуулах, хянах технологийн чиглэл юм.
Ухаалаг барилга, үйлдвэрлэлийн автоматжуулалт, эрчим хүчний хяналт, тээврийн систем зэрэгт энэ төрлийн мэдлэг ашиглагддаг.
Технологийн салбарт ажиллах сонирхолтой залуусын хувьд электроник, программчлал, сүлжээ, өгөгдлийн боловсруулалтыг хослуулан суралцах боломжтой чиглэл юм.
4. Аялал жуулчлалын менежер
Монголын байгаль, түүх, соёлын өвд түшиглэсэн аялал жуулчлалын үйлчилгээний чанарыг сайжруулахад мэргэшсэн хүний нөөц хэрэгтэй.
Энэ чиглэлээр ажиллахад гадаад хэл, үйлчилгээний соёл, аяллын төлөвлөлт, цахим маркетинг, аюулгүй байдлын мэдлэг чухал.
5. Халаалт, агаар сэлгэлт, кондиционерын системийн мэргэжилтэн
Барилга байгууламжийн дулаан, агааржуулалт, хөргөлтийн системийг суурилуулах, ашиглах, засварлах мэргэжлийн ур чадвар нь инженер, техникийн хөдөлмөрийн чухал хэсэг юм.
Энэ чиглэл нь мэргэжлийн болон техникийн боловсролоор эзэмших боломжтой ажил мэргэжлүүдийг ч хамарна.
6. Сантехникч
Сантехникийн угсралт, засвар үйлчилгээ нь орон сууц, сургууль, эмнэлэг, үйлдвэрлэлийн байгууламжийн хэвийн ажиллагаанд шаардлагатай.
Мэргэжлийн боловсрол эзэмшсэн, дадлага туршлагатай ажилтнуудын хувьд энэ чиглэлд ажиллах боломж бий.
7. Хүнс үйлдвэрлэлийн технологич
Хүнсний бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, боловсруулалт, чанар, аюулгүй байдлыг хангах чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэх хэрэгцээ байна.
Хүнс үйлдвэрлэлийн технологич нь бүтээгдэхүүний найрлага, үйлдвэрлэлийн горим, чанарын хяналт зэрэг асуудал дээр ажилладаг.
8. Хоол зүйч, шим судлаач
Хоол тэжээл, шим тэжээлийн үнэлгээ, зохистой хооллолтын талаар мэргэжлийн мэдлэгтэй хүний хэрэгцээ эрэлттэй чиглэлүүдэд дурдагджээ.
Энэ нь эрүүл мэнд, боловсрол, хүнсний үйлчилгээтэй холбогдох мэргэжлийн салбар юм.
9. Сэтгэл судлаач
Сэтгэл судлалын мэргэжил мөн эрэлттэй чиглэлд багтсан байна.
Сэтгэл судлаачид боловсрол, байгууллагын хүний нөөц, зөвлөгөө, судалгаа зэрэг олон орчинд ажиллах боломжтой. Гэхдээ ажлын байр бүрийн мэргэшил, боловсролын шаардлага ялгаатай.
Эдгээр нь нийт хөдөлмөрийн зах зээл дэх ажлын байрны тоогоор эрэмбэлсэн бүрэн жагсаалт биш, Боловсролын ерөнхий газраас танилцуулсан эрэлттэй мэргэжлийн чиглэлүүд юм.
Ажиллах хүч хамгийн их дутагдсан салбарууд
Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны мэдээлснээр 2025 онд аж ахуйн нэгж, байгууллагуудад 40.2 мянган ажиллах хүчний хомсдол үүсжээ.
Энэ хомсдолд бөөний болон жижиглэн худалдаа, автомашин, мотоциклийн засвар үйлчилгээ, боловсруулах үйлдвэрлэл, барилгын салбарууд ихээхэн хувийг эзэлсэн байна.
Эндээс нэг чухал зүйл харагдана.
Хөдөлмөрийн зах зээлд зөвхөн их сургуулийн дипломтой мэргэжилтэн бус, мэргэжлийн болон техникийн боловсролтой, дадлага туршлагатай ажилтнууд ч хэрэгтэй байна.
Зарим мэргэжлээр төгсөгчдийн нийлүүлэлт өндөр байна
Боловсролын ерөнхий газраас танилцуулсан мэдээлэлд бизнесийн удирдлага, эрх зүй, эдийн засаг, нягтлан бодох бүртгэл, түүх, нийгэм судлал зэрэг чиглэлийг илүүдэлтэй мэргэжлийн ангилалд дурджээ.
Гэхдээ энэ нь тухайн мэргэжлээр суралцсан хүн ажил олох боломжгүй гэсэн үг биш.
Жишээлбэл, нягтлан бодогчийн ажлын байр тодорхой байгууллагад эрэлттэй байж болох ч нийт төгсөгчдийн нийлүүлэлт зах зээлийн хэрэгцээнээс өндөр байх боломжтой.
Тиймээс мэргэжлийн нэрээс гадна эзэмшсэн ур чадвар, туршлага, мэргэшлийн түвшин ажил олоход нөлөөлнө.
Хиймэл оюун ухаан мэргэжил сонголтыг өөрчлөх үү?
Хиймэл оюун ухаан мэдээлэл боловсруулах, тайлан бэлтгэх, программын код бичих, зураг зохиомжлох зэрэг ажлыг гүйцэтгэхэд ашиглагдаж байна.
Энэ нь технологийн чиглэлийн шинэ ур чадвар эзэмших хэрэгцээг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ уламжлалт мэргэжлүүдийн ажлын арга барилыг өөрчилж болзошгүй.
Гэхдээ бүх мэргэжил AI-д орлогдоно гэж дүгнэх үндэслэлгүй.
Харин технологийг зөв ашиглах, мэдээлэл нягтлах, асуудал шийдвэрлэх, бүтээлчээр сэтгэх чадвар олон мэргэжилд давуу тал болох боломжтой.
Залуус мэргэжлээ хэрхэн зөв сонгох вэ?
Мэргэжил сонгохдоо зөвхөн тухайн жилийн эрэлтийн жагсаалтыг дагах нь хангалтгүй.
Нэгдүгээрт, өөрийн сонирхол, авьяас, суралцах чадвараа тодорхойлох шаардлагатай.
Хоёрдугаарт, сонгосон мэргэжлийн ажлын байр, шаардлагатай ур чадвар, ажиллах нөхцөлийг судлах хэрэгтэй.
Гуравдугаарт, их сургууль, коллеж, мэргэжлийн болон техникийн боловсролын аль зам өөрт тохирохыг бодитой үнэлэх нь зүйтэй.
Дөрөвдүгээрт, гадаад хэл, дижитал ур чадвар, харилцаа, багаар ажиллах чадвараа хөгжүүлэх нь аль ч салбарт хэрэг болно.
Дүгнэлт
Монгол Улсад 2026 онд 82.6 мянган ажиллах хүчний эрэлт үүсэхээр тооцоолсон нь хөдөлмөрийн зах зээлд боломж байгааг харуулж байна.
Гэвч ажиллах хүчний эрэлт болон мэргэжилтэй боловсон хүчний нийлүүлэлт хоорондоо үргэлж тохирдоггүй.
Энэ зөрүүг багасгахын тулд боловсролын байгууллагууд сургалтын хөтөлбөрөө хөдөлмөрийн зах зээлийн хэрэгцээтэй уялдуулах, ажил олгогчид дадлага, ур чадварын сургалтыг дэмжих, залуус мэргэжлээ мэдээлэлд тулгуурлан сонгох шаардлагатай.
Ирээдүйтэй мэргэжил гэдэг нь зөвхөн өнөөдөр эрэлттэй байгаа ажил биш. Харин хүний сонирхол, чадвар, зах зээлийн хэрэгцээ гурав огтлолцож буй сонголт юм.
NOMAD NATION | Боловсрол ба хөдөлмөр эрхлэлт
Эх сурвалж
- Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам — “2026 онд 82.6 мянган ажиллах хүчний эрэлт үүснэ”, 2026.03.20.
- Хүн ам, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сургалт, судалгааны хүрээлэн — “Хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийн барометрийн судалгааны үр дүн”, 2026.06.03.
- Боловсролын ерөнхий газраас танилцуулсан мэдээлэл — “Хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлттэй болон илүүдэлтэй мэргэжлүүд”, Өнөөдөр сонин, 2026.03.24.
- Дэлхийн банк — “Монгол Улсын хөдөлмөрийн зах зээлийн дүн шинжилгээ”.
Leave a Reply