Амжилттай хүүхэд өсгөхөд юу хамгийн чухал вэ? Эцэг эхчүүдэд шинжлэх ухаан юу зөвлөж байна вэ?

NOMAD NATION | Боловсрол • Гэр бүл • Хүүхдийн хөгжил

Хүүхдээ амжилттай хүн болгохыг хүсдэггүй эцэг эх гэж бараг үгүй. Сайн сургуульд оруулах, гадаад хэл сургах, спорт, урлагийн дугуйланд хамруулах, олимпиадад бэлтгэх гээд хүүхдийнхээ ирээдүйд зориулан олон зүйл төлөвлөдөг.

Гэвч нэг чухал асуулт бий.

Хүүхдийн амжилтыг юу хамгийн их дэмждэг вэ? Өндөр дүн үү, авьяас уу, эсвэл гэр бүлийн харилцаа юу?

Олон улсын судалгаанууд хүүхдийн хөгжилд гэр бүлийн дэмжлэг, аюулгүй орчин, суралцах боломж, багшийн харилцаа чухал болохыг харуулж байна.

1. Хүүхдийн хөгжилд харилцаа яагаад чухал вэ?

Харвардын их сургуулийн Хүүхдийн хөгжлийн төвөөс бага насны хүүхэд болон асран хамгаалагчийн хоорондын харилцан үйлчлэлийг тархины хөгжлийн чухал хүчин зүйл гэж тайлбарладаг.

Хүүхэд инээмсэглэх, дуу авиа гаргах, асуулт асуухад том хүн анхааралтай хариулах нь хэл яриа, нийгмийн харилцаа болон танин мэдэхүйн хөгжлийн суурийг дэмждэг.

Судлаачид үүнийг serve and return буюу хүүхдийн дохио, үйлдэлд хариу үзүүлэх харилцаа гэж нэрлэдэг.

Энэ нь хүүхдэд үнэтэй тоглоом худалдаж авах тухай биш. Харин ярьж байхад нь сонсох, асуултад нь хариулах, хамтдаа тоглох, ном унших зэрэг өдөр тутмын үйлдэл юм.

2. Гэр бүлийн дэмжлэг сурлагын амжилттай холбоотой юу?

OECD-ийн PISA 2022 судалгаагаар гэр бүлийн дэмжлэгийг илүү мэдэрдэг сурагчид сургуульдаа харьяалагдах мэдрэмж, амьдралын сэтгэл ханамж, бие даан суралцах итгэлээрээ илүү эерэг үзүүлэлттэй байжээ.

Мөн гэр бүлийнхэнтэйгээ тогтмол ярилцдаг, хамт хооллодог, хичээлийнхээ талаар ярьдаг сурагчдын математикийн гүйцэтгэл илүү өндөр байх хандлага ажиглагдсан.

Нийгэм, эдийн засгийн нөхцөлийг харгалзан тооцсоны дараа ч эдгээр үйл ажиллагааг тогтмол хийдэг гэж хариулсан сурагчид бусдаасаа математикийн шалгалтад дунджаар 16–28 оноогоор өндөр үзүүлэлттэй байжээ.

Гэхдээ энэ нь гэр бүлээрээ хамт хооллох нь дангаараа шалгалтын оноог нэмэгдүүлдэг гэсэн шалтгаан-үр дагаврын баталгаа биш. Харин гэр бүлийн өдөр тутмын харилцаа, суралцах орчны хооронд чухал холбоо байгааг харуулж байна.

3. Монголын эцэг эхчүүдэд анхаарах нэг үзүүлэлт

PISA 2022 судалгааны Монгол Улсын тайланд сурагчдын 45 хувь нь хамрагддаг сургуулийн захирлууд өмнөх хичээлийн жилд гэр бүлийн талаас санаачлан хүүхдийнхээ сурлагын талаар багштай ярилцдаг эцэг эхийн эзлэх хувь дор хаяж талд хүрсэн гэж мэдээлжээ.

Харин багшийн санаачилгаар ийм ярилцлага хийдэг гэр бүлийн эзлэх хувь дор хаяж талд хүрсэн гэж мэдээлсэн сургуулиудад Монголын сурагчдын 80 хувь нь суралцаж байв.

Эдгээр нь нийт эцэг эхийн 45 эсвэл 80 хувь гэсэн шууд хэмжилт биш. Сургуулийн захирлуудын өгсөн мэдээлэлд үндэслэсэн үзүүлэлт юм.

Энэ мэдээлэл нь гэр бүл, сургуулийн хамтын ажиллагааг зөвхөн багшийн үүрэг гэж үзэхгүй байх хэрэгтэйг сануулж байна.

Эцэг эх хүүхдийнхээ дүнг асуухаас гадна сургууль дээрээ хэрхэн мэдэрч байгаа, найз нөхөдтэйгөө ямар харилцаатай байгаа, ямар зүйлд хүндрэл тулгарч байгааг сонирхох нь чухал.

4. Хатуу шаардлага тавих уу, эсвэл эрх чөлөө олгох уу?

Хүүхэд өсгөхөд хайр халамж болон тодорхой дүрэм хоёулаа хэрэгтэй.

АНУ-ын Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх төв (CDC) хүүхдийн эрүүл хөгжлийг дэмждэг эцэг эхийн дадалд тогтвортой хариу үйлдэл үзүүлэх, халуун дулаан харилцах, гэр бүлийн өдөр тутмын хэвшил тогтоох, насанд нь тохирсон дүрэм баримтлуулах, хатуу ширүүн бус хүмүүжлийн арга хэрэглэхийг багтаажээ.

Тиймээс хүүхдийг хайрлана гэдэг нь хүссэн бүхнийг нь зөвшөөрнө гэсэн үг биш.

Мөн сахилга баттай болгоно гэдэг нь айлгаж, доромжилж, бусадтай харьцуулж хүмүүжүүлнэ гэсэн үг биш юм.

Хүүхэд дүрмийн учрыг ойлгож, сонголтынхоо үр дагаврыг суралцах боломжтой байх нь чухал.

5. Хүүхдэд алдаа гаргах боломж хэрэгтэй

Хүүхэд үргэлж зөв хариулах, түрүүлэх, өндөр дүн авах албагүй.

Алдаа гаргах нь суралцах үйл явцын нэг хэсэг. Харин алдааны дараа томчууд хэрхэн хандаж байгаа нь хүүхдийн дараагийн оролдлогод нөлөөлж болно.

Жишээлбэл, хүүхэд бодлого бодож чадаагүй үед “Чи яагаад ийм амархан зүйл мэдэхгүй байна вэ?” гэж буруутгахын оронд “Аль хэсэг дээр гацсан бэ?”, “Өөр аргаар оролдож болох уу?” гэж асуух нь асуудлыг ойлгоход нь тусална.

Ингэснээр хүүхэд алдаагаа нуухын оронд тайлбарлах, тусламж хүсэх, дахин оролдох боломжтой болно.

OECD-ийн PISA 2022 судалгааны дараагийн шинжилгээнд эцэг эхтэйгээ тогтмол харилцдаг, багшийн дэмжлэгийг мэдэрдэг 15 настай сурагчид суралцах идэвх, асуудал шийдвэрлэх стратеги, шүүмжлэлт сэтгэлгээгээ ашиглах хандлагаар илүү эерэг үзүүлэлттэй байжээ.

6. Амжилт гэдэг зөвхөн онц дүн биш

Нэг хүүхэд математикт сайн байхад нөгөө нь хөгжим, спорт, хэл, зураг, техник эсвэл бусад чиглэлд илүү сонирхолтой байж болно.

Хүүхдийн хөгжлийг ганц шалгалтын оноогоор дүгнэх нь түүний бусад чадвар, ахиц дэвшлийг орхигдуулах эрсдэлтэй.

Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага, НҮБ-ын Хүүхдийн сан болон хамтрагч байгууллагуудын боловсруулсан Nurturing Care Framework баримт бичигт бага насны хүүхдийн хөгжилд эрүүл мэнд, зохистой хооллолт, аюулгүй байдал, халамжтай харилцаа, суралцах боломжийг цогцоор нь авч үзжээ.

Хүүхэд бүрийн хөгжил ижил хурдтай, ижил замаар өрнөдөггүй. Тиймээс эцэг эхчүүд хүүхдээ бусадтай харьцуулахаас илүү өмнөхөөсөө юунд ахиц гаргасныг нь анзаарах хэрэгтэй.

7. Эцэг эхчүүд өнөөдрөөс юу өөрчилж болох вэ?

Хүүхдийнхээ хөгжлийг дэмжихийн тулд заавал үнэтэй сургалт, олон дугуйлан хэрэгтэй гэсэн үг биш.

Өдөр бүр хүүхэдтэйгээ анхааралтай ярилцах, юу сонирхож байгааг нь асуух, хамт ном унших, тоглох, хөдөлгөөн хийх, хангалттай унтаж амрах нөхцөлийг бүрдүүлэх нь ач холбогдолтой.

Түүнчлэн хүүхдийнхээ өмнөөс бүх асуудлыг шийдэхийн оронд насанд нь тохирсон сонголт хийх боломж олгож болно.

Хамгийн гол нь хүүхэд өөрийн бодлыг хэлэхэд сонсдог, алдаа гаргахад нь доромжилдоггүй, тусламж хэрэгтэй үед нь дэмждэг орчин бүрдүүлэх явдал юм.

Дүгнэлт

Амжилттай хүүхэд өсгөх ганцхан нууц, бүх гэр бүлд адилхан тохирох жор байхгүй.

Хүүхдийн хөгжилд гэр бүлийн харилцаа, багшийн дэмжлэг, эрүүл мэнд, аюулгүй орчин, суралцах боломж зэрэг олон хүчин зүйл хамтдаа нөлөөлдөг.

Хүүхдэд зөвхөн амжилт гаргах шаардлага тавихаас илүү суралцах, алдах, дахин оролдох, өөрийн чадварыг нээх боломж олгох нь чухал.

Эцэг эхийн зорилго зөвхөн бусдаас түрүүлдэг хүүхэд өсгөх бус, өөрийгөө ойлгодог, бусдыг хүндэтгэдэг, бие даан суралцах чадвартай хүн болоход нь туслах явдал байж болох юм.

---

Ашигласан эх сурвалж

1. Harvard University, Center on the Developing Child. Serve and Return. developingchild.harvard.edu
2. OECD (2023). PISA 2022 Results, Volume II: Learning During—and From—Disruption. oecd.org
3. OECD (2023). PISA 2022 Results — Country Note: Mongolia. oecd-ilibrary.org
4. CDC (2026). Healthy Habits: Child Development. cdc.gov
5. OECD. PISA 2022 Results, Volume V: Learning Strategies and Attitudes for Life. oecd.org
6. WHO, UNICEF, World Bank Group болон хамтрагчид (2018). Nurturing Care for Early Childhood Development. who.int

Редакцийн тэмдэглэл: Энэхүү нийтлэл нь олон улсын судалгаа, байгууллагуудын зөвлөмжид тулгуурласан. PISA судалгаанд ажиглагдсан статистик холбоог шууд шалтгаан-үр дагавар гэж тайлбарлаагүй болно. Хүүхдийн хөгжлийн хэрэгцээ нас, орчин, хувь хүний онцлогоос хамаарч ялгаатай.

NOMAD NATION — Мэдлэгт тулгуурласан мэдээлэл.