NOMAD NATION | Боловсрол · Спорт · Судалгаа
64 нүдтэй шатрын хөлөг дээр хүүхэд зөвхөн хожих, хожигдохыг сурдаггүй. Тэрээр сонголт хийх, үр дагаврыг тооцоолох, алдаагаа эргэцүүлэх боломжтой тулгардаг. Гэхдээ энэ бүхэн хүүхдийн оюун ухааныг автоматаар хөгжүүлдэг гэсэн үг үү?
Шатар бол бодож шийдвэр гаргах тоглоом
Шатрын нэг нүүдэл дараагийн олон боломжийг нээдэг. Тоглогч өөрийн төдийгүй өрсөлдөгчийнхөө төлөвлөгөөг таамаглаж, боломжит хувилбаруудыг харьцуулан шийдвэр гаргах шаардлагатай болдог.
Хүүхдийн хувьд энэ нь анхаарлаа төвлөрүүлэх, дүрэм баримтлах, аливаа үйлдлийн үр дагаврыг урьдчилан бодох дадлага хийх боломж юм.
Шатар тоглож буй хүүхэд «Би одоо яах вэ?» гэдгээс гадна «Хэрэв ингэвэл дараа нь юу болох вэ?» гэсэн асуултад хариу хайдаг.
Энэ утгаараа шатар нь төлөвлөх, асуудал шийдвэрлэх үйл ажиллагааг тоглоомын хэлбэрээр дадлагажуулах онцлогтой.
5,221 хүүхдийг хамарсан судалгааны үр дүн
2016 онд судлаач Жованни Сала, Фернан Гобе нар шатрын сургалт хүүхдийн сурлагын амжилт болон танин мэдэхүйн чадварт нөлөөлдөг эсэхийг судалсан 24 судалгааны үр дүнг нэгтгэн шинжилжээ.
Эдгээр судалгаанд нийт 5,221 хүүхэд хамрагдсан бөгөөд шатрын сургалттай холбоотой эерэг нөлөөний дундаж хэмжээ харьцангуй багаас дунд түвшинд байв.
Математикийн үзүүлэлтэд ажиглагдсан эерэг нөлөө нь унших чадварын үзүүлэлтээс арай өндөр байсан ч судлаачид нэг чухал анхааруулга хийсэн юм.
Тухайн судалгаануудын ихэнхэд шатар заалгасан хүүхдүүдийг өөр төрлийн сонирхолтой сургалтад хамрагдсан хүүхдүүдтэй харьцуулаагүй байжээ. Иймээс ажиглагдсан ахиц нь шатрын өөрийн нөлөө юу, эсвэл нэмэлт сургалт, багшийн анхаарал, хүүхдийн идэвх оролцооны үр дүн юу гэдгийг бүрэн ялгахад хүндрэлтэй байсан байна.
Өөрөөр хэлбэл, эерэг үр дүн ажиглагдсан ч шатар хүүхдийг илүү ухаантай болгодог гэдгийг дангаар нь нотлоогүй юм.
Английн 4,009 сурагчийн судалгаа юу харуулав?
Их Британийн Education Endowment Foundation байгууллага 100 сургуулийн 4,009 сурагчийг хамруулсан шатрын сургалтын туршилтыг үнэлжээ.
Энэхүү судалгаагаар шатрын сургалтад хамрагдсан хүүхдүүдийн математик, унших болон байгалийн ухааны шалгалтын оноо сургалтад хамрагдаагүй хүүхдүүдийнхээс статистикийн хувьд мэдэгдэхүйц сайжирсан гэсэн нотолгоо гараагүй байна.
Гэхдээ шатрын хичээл хүүхдүүдэд таалагдсан нь судалгааны өөр нэг сонирхолтой үр дүн байв. Оролцсон сурагчдын тал орчим нь шатрын хичээлд маш дуртай гэж хариулжээ.
Энэ нь шатар заавал сурлагын оноог өсгөхгүй байсан ч хүүхдэд сонирхолтой, оюуны идэвх шаардсан чөлөөт цагийн үйл ажиллагаа байж болохыг харуулж байна.
Шатар хүүхдэд юуг зааж чадах вэ?
Шатар тоглох явцад хүүхэд хэд хэдэн чухал дадлагыг хэрэгжүүлэх боломжтой.
Нэгдүгээрт, шийдвэрийнхээ үр дагаврыг бодох. Нүүдэл бүр сонголттой. Яарсан шийдвэр алдаа дагуулж болохыг хүүхэд тоглоомын явцад шууд мэдэрдэг.
Хоёрдугаарт, алдаагаа шинжлэх. Хожигдсон өргийг дахин харах нь ямар шийдвэр буруу байсныг ойлгох боломж олгодог.
Гуравдугаарт, дүрэм, хариуцлагыг ойлгох. Шатрын дүрэм бүх тоглогчид адил үйлчилнэ. Өөрийн нүүдлийг өөрөө хийж, үр дүнг нь хүлээн зөвшөөрөх шаардлагатай.
Дөрөвдүгээрт, тэвчээртэй ажиллах. Зарим байрлалд шууд довтлохоос илүү хүлээх, хамгаалах, урт хугацааны төлөвлөгөө боловсруулах хэрэг гардаг.
Гэхдээ эдгээр нь шатрын тоглоом дотор дадлагаждаг үйл ажиллагаа юм. Тэдгээр чадвар сургуулийн бүх хичээл болон өдөр тутмын амьдралд шууд шилжинэ гэж үзэхэд нэмэлт нотолгоо шаардлагатай.
Хүүхдийг аварга болгох уу, эсвэл шатар сонирхдог болгох уу?
Хүүхэд бүр шатрын улсын аварга болох албагүй. Зарим нь тэмцээнд амжилт гаргана. Зарим нь найзтайгаа тоглож, чөлөөт цагаа сонирхолтой өнгөрүүлнэ.
Эцэг эх, багш нарын хувьд хүүхдийн амжилтыг зөвхөн медаль, чансаа, хожсон өргийн тоогоор хэмжих нь учир дутагдалтай.
Шатар сурах явцдаа хүүхэд тоглоомдоо дуртай хэвээр байна уу, алдаагаа тайван хүлээн авч байна уу, өөрийн бодлыг тайлбарлаж сурч байна уу гэдэг нь мөн чухал.
Ялангуяа бага насны хүүхдэд шатрын сургалтыг хэт өрсөлдөөнтэй, байнгын дарамттай болгох бус нас, сонирхолд нь тохируулан зохион байгуулах нь зүйтэй.
Монголын боловсролд шатар ямар байр суурь эзлэх вэ?
Монголд шатрын спорт хүүхэд, залуусын дунд хөгжиж, сургуулийн дугуйлан, клуб, тэмцээнээр дамжин олон хүүхдэд хүрч байна.
Шатрыг боловсролын орчинд ашиглахдаа түүнийг математикийн хичээлийг орлох арга эсвэл хүүхдийн IQ-г өсгөх баталгаатай хэрэгсэл гэж сурталчлахаас илүү оюуны спорт, сонирхолтой суралцах үйл ажиллагаа гэж үзэх нь үндэслэлтэй.
Тухайлбал, багш хүүхдээс зөвхөн «Ямар нүүдэл хийх вэ?» гэж асуухын оронд «Яагаад энэ нүүдлийг сонгосон бэ?», «Өөр ямар хувилбар байсан бэ?» гэж асууж болно.
Ингэснээр хүүхэд өөрийн шийдвэрийг үгээр тайлбарлах, бусдын санааг сонсох, сонголтоо эргэцүүлэх боломжтой болно.
Дүгнэлт: Шатрын үнэ цэнэ зөвхөн IQ-д биш
Шатар тоглодог хүүхэд бүр илүү өндөр IQ-тэй болно гэсэн шинжлэх ухааны баталгаа өнөөдрийн байдлаар хангалтгүй байна.
Харин шатар бол хүүхэд төлөвлөгөө боловсруулж, боломжуудыг харьцуулж, алдаагаа шинжилж болох оюуны спорт мөн.
Тиймээс шатрын ач холбогдлыг хэтрүүлэн магтах ч хэрэггүй, зөвхөн шалгалтын оноо өсгөөгүй гэдгээр нь үгүйсгэх ч шаардлагагүй.
Хүүхэд бүр аварга болох албагүй. Харин бодож сонголт хийдэг, алдаанаасаа суралцдаг, тоглох дуртай байх боломжийг нь дэмжих нь шатрын сургалтын нэг чухал үнэ цэнэ юм.
Ашигласан эх сурвалж
- Sala, G., & Gobet, F. (2016). Do the benefits of chess instruction transfer to academic and cognitive skills? A meta-analysis. Educational Research Review, 18, 46–57. doi.org/10.1016/j.edurev.2016.02.002
- Education Endowment Foundation (2016). Chess in Primary Schools — Evaluation Report. educationendowmentfoundation.org.uk
- Sala, G., & Gobet, F. (2017). Does chess instruction improve mathematical problem-solving ability? Two experimental studies with an active control group. Learning & Behavior, 45, 414–421. doi.org/10.3758/s13420-017-0280-3
Редакцийн тэмдэглэл: Энэхүү нийтлэл нь олон улсын эрдэм шинжилгээний судалгаа, боловсролын үнэлгээний тайланд тулгуурласан болно. Шатрын сургалтын үр нөлөө нь хүүхдийн нас, сургалтын арга, үргэлжлэх хугацаа болон бусад хүчин зүйлээс хамаарч өөр байж болно.
Leave a Reply